بیماریهای انگشت دست : کیست گانگلیونی و کیست موکوسی

کیست گانگلیونی (Ganglion cyst)  و کیست موکوسی (Mucus cyst)
دکتر ع. ح. سردار
علت نیمی از تومورهای بافت نرم دست و مچ در اثر گانگلیون میباشد . هنگامی که این عارضه در پشت انگشت بر روی قسمت انتهایی مفصل پدید آید به آن کیست موکوس و یا myxoid گفته میشود .
علت 
بدن ما دارای یک روان کننده مفاصل است . این روان کننده را مایع سینوویال میگویند . در واقع استخوانهاي شركت كننده در مفاصل سينوويال ، توسط كپسول مفصلي نگه داشته میشوند . پرده سينوويال لايه داخلي كپسول مفصلي است . پرده سينوويال توليد كننده مايع سينوويال میباشد اين مايع يك وسيله لزج كننده بوده و در تغذيه غضروف مفصلي دخالت دارد . معمولا به علت  ناشناخته و یا گاهی اوقات به دلیل آسیب دیدگی و یا ورم مفاصل ، این مایع نشت میکند . این ماده پروتئین های خاصی است که با نشت آن در فضای خارج مفصلی غلیظ میشود و بدن قادر به جذب آن نمیگردد . لذا شکل یک غده بادکنکی شکل را بخود میگیرد که با مایع غلیظ پر شده است .

علائم و تشخیص 
تشخیص کلینیکی عارضه آسان میباشد .این نوع کیست صاف و گرد است . با این حال ، عوامل دیگری که موجب ایجاد تورم میشود را نیز باید در مد نظر گرفت . علائم عارضه به محل و اندازه گانگلیون بستگی دارد . بیمار معمولا از تورم زیر پوست شکایت دارد . واکنش تورمی غیر قابل پیش بینی است و ممکن است ناراحتی و درد ایجاد کند . تصاویر مرتبط (  ۱  -  ۲  -  ۳  – 4 )
 
تست
گاهی اوقات رادیوگرافی یا ام آر آی ممکن است توصیه شود که به دلیل قرار گرفتن کیست در نقطه ای غیر معمول و یا ارتباط آن با رباط آسیب دیده و یا ورم مفاصل میباشد .

درمان 
* درمان به محل و اندازه تورم بستگی دارد . گاهی عارضه خود بخود بهبود میابد . اگر عارضه طولانی مدت و دردناک شود ، میتوان به پوست محل کیست یک سوزن فرو کرد (آﺳﭙﯿﺮاﺳﯿﻮن ﺳﻮزﻧﯽ) و مایع آنرا خارج نمود و بعد ازاین عمل یک استروئید تزریق میشود . برای گانگلیونی که از غلاف تاندون نشعت یافته باشد ،  این روش درمانی موثرتر است .

* اگر با آسپیراسیون سوزنی نتوان مواد را خارج کرد ، عمل جراحی لازم است . معمولا بی حسی موضعی صورت میگیرد . گاهی بیهوشی عمومی مورد نیاز است .

* وقتی گانگلیون قسمت انتهایی مفصل انگشت برداشته شود ، لازم است زائده استخوانی اسپرز (osteophytes) نیز ترمیم شود . استئوفیت به دلیل آرتریت انگشت بوجود میاید .

کیستهای گانگلیونی خوش خیم هستند . تعداد زیادی از آنها خود به خود ناپدید می شوند و تعداد کمی از آنها مشکل ایجاد میکنند .

میزان بهبود 
اگر آسپیراسیون صورت گیرد ، میزان عود بالای پنجاه درصد است .  اگر جراحی صورت گیرد ، میزان عود پانزده درصد میباشد . درد آرتریتی ممکن است برای همیشه باقی بماند .

عوارض جراحی
- ممکن است اثر زخم باقی بماند .
- عفونت زخم امکان پذیر است اما معمولا می توان با آنتی بیوتیک درمان کرد .
- سفت شدن مفاصل مچ دست و انگشت امکان پذیر است و از این رو بسیار مهم است که به طور منظم نرمش انگشتان صورت گیرد .
- ممکن است بیماری مزمن و وخیمتر شود و با درد شدید ، تورم و تغییر در پوست همراه گردد و غیر قابل علاج کلی گردد . لیکن پیگیری آن لازم است و فیزیوتراپی تا حدی میتواند کمک کند .
- هر نوع عمل جراحی خطرات پیش بینی نشده ای را میتواند در پی داشته باشد لذا  لازم است که دکتران قبل از عمل جراحی ، این مورد را به بیمار خاطر نشان کنند .

مراقبت بعد از عمل 
پس از عمل جراحی دست را باید بالا نگه داشت، تا که به کاهش ورم کمک کند . تا شش هفته به دست جراحی شده نباید انگشتر کرد . نرمش انگشتان دست را بلافاصله بعد از عمل باید شروع نمود (مشت کردن انگشتان دست و باز کردن آن ؛ خم کردن مچ دست به جلو و عقب و لمس نوک هر انگشت با انگشت شست). نرمش دست  در پیشگیری از تورم و سفت شدگی انگشت کمک خواهد کرد . زخم را باید خشک نگه داشت . پس التیام زخم می توان به طور منظم با یک کرم نرم غیر معطر به مدت 6-8 هفته محل زخم را ماساژ داد .

با تشکر دکتر ع.ح. سردار