فیبروئیدها و خونریزی رحمی ، روشهای جدید درمانی

دوست اول : سلام دکتر ع.ح. سردار جان من از بندرترکمن مزاحمتان میشوم . دختر ۱۴ ساله ای هستم که مادرم دچار فیبروئید رحمی شده است . خواهش میکنم این بیماری و ارگان مربوطه را به زبان ساده شرح دهید ساغ بولینگ .
دوست دوم : سلام . من 35 ساله و ازدواج نكردم . مدتها به عفونت هاي مكرر واژينال دچار مي شدم ولي متاسفانه به مترونيدازول حساسيت داشتم و درمان هميشه ناكارامد بودند . يكسال پيش به علت خونريزي زيادم به علت فيبروئید تشخيص داده شد ولي گفته شد چون به سمت خارج رحم رشد داره و پشت ان نيازي به درمان ندارد البته مدتي تاموكسيفن تجويز شد كه خود باعث ريزش موي شد. بهر حال الان بهم گفتند خوردن قرص اهن كافيه ولي همين طور رشد داره به حد 2.7 سانتي متر رسيده بسيار مي ترسم چون نمي دونم براي بچه دار شدنم خطرناك نباشه احتمال سقط چي چه بكنم تا عفونتم ريشه كن بشه و فيبروما رشدش حداقل كند بشه
دکتر ع.ح. سردار :
جواب به دوست اول : روی چشم .
جواب به دوست دوم : نمیدانم  مترونيدازول را به چه منظوری استفاده کرده اید (برای چه عفونتی) اگر حساسیت دارید از نمونه های دیگر آن چون آتریکان و یا تیبرال میتوانید استفاده کنید . میزان آنرا دکترتان خواهدگفت و نمیدانم در داروخانه های ایران به فروش میرسد یا نه . مطالب ذیل را حتما مطالعه نمائید . 

فیبروئید رحمی
فیبروئیدها تومورهای خوش خیم معمول رحم هستند . آنها می توانند خونریزی غیر طبیعی و درد قابل توجهی ایجاد کنند . حدود سی درصد از تمام زنان ممکن است فیبروئید داشته باشند . بیشتر آنها هیچ نشانه ای ندارد .

اندام های تولید مثل در زنان :
* مهبل (واژن)
* رحم
* لوله های فالوپ
* تخمدان
اندام های تولید مثل زن در لگن خاصره و  بین مثانه و مقعد واقع هستند .تخمدان دارای دو عملکرد اصلی است :
* تولید هورمون های تخصصی مانند استروژن و پروژسترون .
* تخمک گذاری و آزادی تخمک برای تولید مثل لازم .
هورمونهای تولیدی تخمدانها در تخمک گذاری منظم بسیار مهم هستند . این هورمون همچنین پوشش داخلی رحم را جهت بارداری مهیا میکنند . وقتی تخمک آزاد میگردد ،  از طریق لوله های فالوپ به رحم سرازیر میشود ، جایی که ممکن است باروری صورت گیرد . اگر تخمک بارور نشود ، تخمک و پوشش داخلی رحم در طول دوره قاعدگی به خارج از بدن رانده میشوند . رحم گلابی شکل است. و دارای سه لایه میباشد. لایه داخلی رحم آندومتر نامیده می شود.
با شروع یائسگی ، قاعدگی نامنظم و در نهایت متوقف شود . یائسگی زمانی اتفاق می افتد که در تخمدان تولید هورمون و تخمک  متوقف میشود .
هنگامی که یک زن حامله می شود ، جنین تا زمان تولد در رحم باقی می ماند . رحم قادر است به اندازه قابل ملاحظه ای حجیم شود . در زمان زایمان ، لایه عضلانی رحم ایجاد انقباض میکند و نوزاد خارج میشود . پایینی ترین قسمت رحم به نام گردن رحم (دهانه) است که به مهبل (واژن) باز می شود .

فیبروئیدها

فیبروئید رحم ، تومورهای خوش خیم در لایه میانی رحم هستند .
تومورها رشد غیر طبیعی سلول ها و بافت بدن هستند . تومورهای خوش خیم ، غیر سرطانی هستند و گسترش نمی یابند . تومورهای بدخیم سرطان نامیده می شوند و آنها به سایر نقاط بدن انتقال میابند .
فیبروئید رحم از گره سلولهای عضله صاف(nodules of smooth muscle cells) و بافت فیبری(fibrous tissue ) در دیواره رحم بوجود میاید . فیبروئیدها ممکن است به شکل گره (nodule) منفرد و یا خوشه ای رشد کنند . اندازه آنها ممکن است دو تا ۲۵ سانتی متر و به قطر ۲۰ سانتی متر برسد . فیبروئید رحم ممکن است در دیواره رحم و یا به داخل حفره داخلی و یا به سطح خارجی رحم رشد کند .

علائم
بیشتر فیبروئیدها هیچ علامتی ندارند و ممکن است در طی یک معاینه معمول کشف شوند .
بعضی از زنان علائم ذیل را دارند : 
* خونریزی بیش از حد و یا دردناک در دوران عادت ماهانه 
* خونریزی بین دوره ها
* احساس پری در پایین شکم
* ادرار فراوان ناشی از فشار فیبروئید بر مثانه
* درد در حین مقاربت با همسر
* کمر درد

عوارض
در موارد نادر فیبروئید ممکن است بر  لوله فالوپ فشار آورده و آنرا بلوکه کند ، این موضوع باعث جلوگیری از لقاح و مهاجرت تخمک به رحم میگردد و در نتیجه می تواند منجر به ناباروری شود. پس از جراحی ، باروری معمولا دو باره احیا میشود .

علل
عواملی که باعث رشد فیبروئیدها در رحم میشوند ، مشخص نیست . تقریبا تمام فیبروئیدها در سن باروری رخ می دهد . حدودا 25 درصد از زنان در سن باروری دارای فیبروئید هستند . به نظر می رسد که شیوع فیبروئید رحمی در زنان ورزشکار پایین تر از زنانی است که در هر فعالیتهای ورزشی شرکت نمیکنند . زنان مبتلا به اضافه وزن بیشتر احتمال ابتلا به فیبروئیدها را دارند . به نظر می رسد  زنانی که زایمان کرده اند خطر کمتری برای ابتلا فیبروئید را دارند .

تشخیص
پزشکان می توانند نسبتا به راحتی فیبروئید را پس از اخذ شرح حال طبی و معاینه لگنی تشخیص دهند . فیبروئیدها تومورهای شایع  زنان میباشد . سنوگرافی از ناحیه لگن خاصره به منظور مشاهده فیبروئیدها مورد نیاز است . ام آر آی (MRI) و CAT اسکن (Computerized Axial Tomography) ممکن است انجام شود .

درمان
بیشتر فیبروئیدها هیچ علائمی ایجاد نمی کنند و نیازی به درمان ندارند اما مشاهدات منظم توسط دکتر لازم است . زنانی که گاه به گاه تجربه درد خفیف یا ناراحتی در ناحیه لگن خاصره  را دارند میتوانند داروهای ضد التهاب و یا ضد درد استعمال نمایند . گاهی ممکن است نیاز به داروی قوی تری باشد . اگر عارضه بسیار دردناک باشد و یا بر باروری تاثیر گذارد ، جراح می تواند تومور را جراحی کرده و بردارد و رحم باقی بماند  این روش leiomyomectomy  نام دارد . بعد از این عمل  ممکن است دیواره رحم تضعیف شود . زایمان پس از این عمل معمولا باید با عمل سزارین صورت گیرد .

گاهی اوقات ، جراح ممکن است تصمیم بگیرند که کل رحم با فیبروئیدها را بر دارد . چنین عمل به نام هیسترکتومی (hysterectomy) معروف است . بعد از هیسترکتومی ، زن دیگر قادر به بچه دار شدن نبست .

در صورتی که داروی مسکن اثر نکند و یا بیمار قادر به جراحی نباشد ، ممکن است هورمون درمانی تجویز شود . هورمون درمانی موجب کاهش سطوح استروژن میشود .

گزینه های درمانی جدید شامل موارد زیر است : 
* میولیز Myolysis 
* آمبولیزاسیون فیبروئید رحمی (Uterine Fibroid Embolization) یا  UFE 
* معالجه با استفاده از امواج ماورای صوت (Focused Ultrasound Ablation) یا FUA

میولیز
در این روش یک سوزن الکتریکی را با برش کوچک در شکم وارد رحم میکنند و با سوزن فوق رگ های خونی تغذیه کننده فیبروئیدها تخریب میشوند .

آمبولیزاسیون فیبروئید رحمی  UFE
در این روش جریان خون به رحم و فیبروئیدها قطع میگردد و در نتیجه آنها کوچک میشوند . زمان بهبودی در این روش کوتاه تر است . بسیاری از زنان می توانند بعد از عمل در همان روز به خانه بروند . احتمال عفونت جزئی وجود دارد اما معمولا با آنتی بیوتیک بهبود میابد . مطالعات اخیر همچنین نشان داده است که اکثر فیبروئید رحمی رشد مجدد نداشته اند . تمام فیبروئیدها را نمی توان با UFE درمان کرد . همه بیماران باید اول با اولتراسوند یا MRI با همکاری پزشکان رادیولوژیست بررسی شوند تا اطمینان به این روش ارزیابی شود.  ( تصاویر 1 – 2 – 3 - 4 )

بهترین کاندیدا برای UFE شامل زنانی است که : 
* خونریزی سنگین داشته باشند .
*  تومور باعث درد و فشار بر روی مثانه یا راست روده گردد .
* مایل به هیسترکتومی نباشد . 
* مایل به بچه دار شدن نیست .

بعد از عمل در برخی از زنان فعالیت تخمدان ها ممکن است برای کوتاه مدت و یا برای همیشه متوقف شود . اگر چه محققان می دانند که UFE بر نحوه عملکرد تخمدان ها تاثیر گذار است اما آنها مطمئن نیستید که چگونه دقیقا UFE بر باروری تاثیر خواهد گذاشت . در این روش خطر یائسگی زودرس وجود دارد . تعداد خیلی کمی از زنان بعد از این عمل بار دار شده اند .

معالجه با استفاده از امواج ماورای صوت یا FUA

در این روش با استفاده از اولتراسوند متمرکز (focused ultrasounds) و با راهنمایی ام آر آی (magnetic resonance images) فیبروئید رحم هدفگیری و نابود میشود . این روش برای درمان زنانی در نظر گرفته شده است که صاحب فرزند شده اند و یا قصد باردار شدن را ندارند . در روش FUA وسایل جراحی جهت برش پوست بکار نمیرود .  روش FUA با استفاده از دو دستگاه صورت میگیرد  دستگاه اول ام آر آی است که  آناتومی بیمار را مشخص میکند  ، حجم تومور را نشان میدهد  و با آن میتوان بر دمای بافت رحم پس از گرم شدن ، نظارت نمود . ، وسیله دوم اولترا سوند متمرکز (focused ultrasound) است که با استفاده از فرکانس بالا و پر انرژی امواج صوتی ، تومر را گرم و تخریب میکنند . این روش سه ساعت طول میکشد . با این روش نمی توان همه بیماران را معالجه کرد . تومورهایی که  نزدیک به ارگانهای حساس ، مانند روده و یا مثانه و یا اینکه خارج از منطقه دید تصویری باشند نمی توان با روش FUA درمان کرد . (تصویر)

به لطف پیشرفت های پزشکی ، بیماران مبتلا به فیبروئید رحم می تواند زندگی بسیار سالم و طبیعی داشته باشند .

منابع :
The Society of Interventional Radiology
E Health MD
Med Line Plus