دردهای مفصلی : استئوآرتريت ( آرتروز ) ، روماتوئيد آرتريت ( روماتيسم ) و نقرس

دکتر ع. ح. سردار
در این مطلب تشریحی بر انواع آرتریت به شکل داستان وار و به زبان عامیانه خواهم داشت .
…………………………
شرح حال بیمار
بگلی آقا یکی از صیادان زحمتکش شهر کمش دپه هستش و از چهل سالگی درد تو مفاصلش ذله اش کرده . چند روزیه که بخاطر سفتي و تورم مفاصل نتونسته پیش دوست قدیمیش «کاکیش» واسه حال و احوال پرسی و دیدن کانالهای عشق آباد بره . زانوی راستش موقع لمس حساس شده و وقتی هم به زحمت راه میره صدای قریژ قروژ از مفصلش بگوش میرسه . بعضی وقتا درد  کمر و گردن هم داره . درد اون با حرکت کردن بدتر میشه . وقتی صدای» آلابای» سگ همسایه شون رو دمدمه صبح میشنوه ، درد صبحگاهي و خشکي در مفاصل هم گویا در مفاصلش پارس میکنه . گاهی هم با حرکات تدريجي و گرم شدن مفصل و یا استراحت ، دردش کمتر ميشه .  بعضی اوقات هم درد مفاصل در انتهاي روز عارض ميشه .
بگلی آقا ، دکتر سردار رو امروز دعوت کرده که هم فال باشه و هم تماشا . هم دیداری با فامیل قدیمیش داشته باشه و هم اطلاعاتی در مورد بیماریش بگیره .

 

شرح آرتریت
سن که رسید به پنجاه فشار میاد به چند جا … دکتر ع. ح. سردار صحبت فامیل و همسایه قدیمیش را قطع و گفت : بگلی آقا این شعرو حفظ حفظم . خدا بد نده چی شده ؟
بگلی آقا  رو به دکتر کرد و گفت : وقتی جوون که بودم تو عروسی ها چنان لزگی میرقصیدم که جمعیت به هیاهو میافتاد و دور بری ها میگفتن این کمره یا فنره . اما حالا چی ؟ درد آرتریت دمار از روزگارم در آورده .
دکتر رو به بگلی آقا کرد و گفت خوب حالا دوزاریم افتاد . پس آرتریت دارین . خوب چه نوع آرتریتی دارین؟ بگلی آقا دست از زانویش برداشت و گفت :  آرتریت آرتریته دیگه ، مگه نوع هم داره ؟
دکتر ع. ح. سردار رو به دائیش کرد و گفت : بزار یه خورده در مورد پدر بزرگ آرتریت و پسراش تعریف کنم . آرتریت یه بیماری مزمنه که در مجموع حدودا  یک به هفت مردم از دستش در امان نیستن . این اصطلاح واسه بیش از صد گونه مختلف عارضه مفصلی بکار میره که یه سری علائم مشترک دارن مثله درد ، تورم و احساس خشکی در مفصل . استئوآرتريت (osteoarthritis) و روماتوئيد آرتريت  (rheumatoid arthritis ) دو نوع رایج اونه . انواع دیگه شامل نقرس (gout) ، اسپاندالود انکلوز (ankylosing spondylitis) ، لوپوس اریتماتوس (lupus erythematosus) ، آرتريت پسوریاتیک (psoriatic arthritis) و غیره هستش . اثر تورم مفاصل اغلب خفیفه ، اما در برخی از موارد اونا می تونن فلج کننده هم باشن . روماتوئيد آرتريت  از هر صد نفر به یکی دو نفر تاثیر میزاره  و به خانوما بیشتر از آقایون اذیت میده . این عارضه مفاصل و اندام های دیگه رو هم در گیر میکنه و تقریبا همه افراد بالای 60 سال تا حدی دچار روماتوئيد آرتريت  میشن . استئو آرتريت به طور مساوی در زنا و مردای زیر 45 سال بروز میکنه  اما در مجموع در بین مردا بیشتر رایجه .

علل آرتریت
بگلی آقا رو به همسرش «اجو» خانوم کرد گفت : کیوانی ! حالا که دکتر امروز مهمون ماست برو و به سانجار بگو که ترتیب یه خروس رو واسه چگدرمه پلو بده – و بعد رو به دکتر کرد گفت : خوب دکتر جان دلیل این آرتريت های رنگ وارنگ چیه ؟
دکتر : برخی از انواع آرتريت ارثی و یا بقولی ژنتیکی هستن . بعضی از اونا به دلیل عدم تعادل مواد شیمیایی بدنه و پاره ای به دلیل فعال شده بیش از حد سیستم ایمنی ماست . همه آرتريت ها به مفاصل  تأثیر میزارن و همچنین برخی از عضلات و بافتهای همبند بدن رو هم درگیر میکنن . 

علل استئو آرتريت
استئوآرتريت  شایعترین شکل آرتریت هستش و اصولا به افراد بالای  60 سال اثر میزاره . این عارضه طبیعت دژنراتیو داره یعنی غضروف مفاصل رو به تدریج فرسایش میده و در نتیجه اون ساییدگی   انتهای استخوانها حاصل میشه . استئو آرتريت میتونه به طور خود به خودی و یا بدون هیچ دلیل روشنی توسعه پیدا کنه  و یا میتونه به علت آسیب قبلی به مفصل در اثر انواع جراحات باشه . ساییدگی طولانی مدت علت اصلی  استئو آرتريته و در رفتگی مفاصل و تشدید فشار به اونا از مؤلفه های التهابی اونه . ورزشکارانی که دچار آسیب های مفصلی میشن یا کسانی که با کار زیاد فشار روزمره به مفاصل میارن ، در معرض خطر توسعه استئو آرتريت  در مراحل بعدی زندگی هستن .

علل روماتوئید آرتريت
روماتوئید آرتريت به دلیل التهاب و سفت شدن پوشش مفصل بنام ﺳﻴﻨﻮوﻳﻮم (synovium)  بروز میکنه که این پوشش ﺗﺎﻣﻴﻦ ﮐﻨﻨﺪﻩ ﻣﺎﻳﻊ ﻟﻐﺰﻧﺪﻩ و روﻏﻨﯽ ماننده  ﮐﻪ موجب ﺁﺳﺎن ﺷﺪن ﺣﺮﮐﺖ ﻣﻔﺼﻞ میشه . فرم های التهابی مفاصل مثله  روماتوئید آرتريت ممکنه با عفونت های باکتریایی و یا ویروسی و از طرف دیگه در اثر یه نقص در سیستم ایمنی بدن آغاز بشه. در نتیجه آن یه واکنش غیر طبیعی سیستم ایمنی رخ میده که موجب تخریب بافت های بدن توسط سیستم ایمنی بدن میشه و در مورد روماتوئید آرتريت ، مفاصل هستن که هدف این خود ایمنی قرار میگیرن .
 
علل نقرس
برخی از گونه های تورم مفاصل به دلیل مشکلات متابولیک هستن که شامله نقرس و نقرس کاذب (pseudogout)  هستش . این عارضه با تجمع مواد کریستالی در مفاصل شروع میشه . هشتاد درصد از افراد مبتلا به نقرس رو مردا تشکیل میدن . علت نقرس اغلب ژنتیکی هستش ، همچنین می تونه به دلیل مصرف بیش از حد الکل ، چاقی ، و شرایطی باشه که بطور ناگهانی مقادیر زیادی از بافت بدن  تجزیه بشه . نقرس در اثر تجمع اسید اوریک بروز میکنه که این محصولات زائد از تفکیک غذاهای هضم شده بوجود میاین . اسید اوریک اضافی  موجب تشکیل  کريستال هاي اسيداوريک در بسیاری از بافت های بدن از جمله پوشش مفاصل شده و باعث التهاب اون میشه .
 
علائم آرتریت
سلبن یاز ، دختر بگلی آقا دو قوری چای و مقداری شیرینی ترکمنی بنام «بشمه» رو بین پدرش و دکتر گذاشت و رفت . بگلی آقا یکی از بشمه ها رو بدست گرفت : خوب آقا دکتر ، ما رو بگو که فکر میکردیم هر گردی گردو هست نگو که هر نوع آرتروز علت خاصی داره . آقا دکتر لبی تر کنین و اگه حوصله شو دارین علائم این عارضه ها رو هم لطف کنین بگین .   
 
علائم استئوآرتریت
دکتر ع. ح سردار جرعه ای از چای سبزش را نوشید : علائم مهم استئوآرتریت چندتاس مثله احساس سفت شدن مفصل در زمان بیدار شدن و یا پس از استراحت طولانی مدت ، درد در مفاصل در حین حرکت و یا بعد از راه رفتن ، ناراحتی در مفاصل در دوران تغییر آب و هوا ، تورم و از دست دادن انعطاف پذیری در مفاصل و برآمدگی استخوانی (گره) که در انتها و یا وسط انگشتان توسعه میابه . درد مرتبط با استئوآرتریت ممکنه در اطراف مفصل نیز پدیدار بشه مثل استخوان ، ماهیچه ، رباط ، تاندون که معمولا بدنبال فعالیت بدنی رخ میده . افراد مبتلا به استئوآرتریت اغلب مفصل أسیب دیده رو بکار نمیبرن ، اما عدم فعالیت این مفاصل میتونه موجب تضعیف ماهیچه ها و بدتر شدن وضعیت بشه .
 
علایم روماتوئید آرتریت 
علایم روماتوئید آرتریت کمی فرق داره مثله : درد و تورم در مفاصل کوچک دست و پا ،  درد یا سفتی کلی ، به خصوص بعد از خواب و یا دوره های استراحت . مفاصل متورم و دردناک هستن و طی حمله اولیه اگه لمس بشن ، گرم به نظر میاین ، ایجاد  گره ، و یا برآمدگی اغلب نزدیک به آرنج اتفاق می افته اما هر جا می تونه رخ بده . علائم روماتوئید آرتریت ممکنه طولانی مدت باشه ، دوره بهبودی هم وجود داره که در آن دوره ممکنه درد نباشه یا جزئی باشه . عوارض وقتی رخ می ده که در فضای مفاصل مایع جمع و باعث تورم و درد شدید میشه . همچنین بافتهای اطراف میتونه متورم و موقع لمس و حرکت درد به همراه داشته باشه . عضلات اطراف مفصل هم ممکنه دچار اسپاسم و سفتی بشه .

علایم نقرس
خوب حالا بریم سر علائم نقرس که عبارته از :درد مفاصل و تورم ، التهاب حاد مفصل با گرما و سرخی ،  تجمع بلورهای اسید اوریک یا اورات (urate) در مفاصل . حمله نقرسی بسیار دردناکه و می تونه  5 تا 7 روز و  بعضی وقتا تا 3 هفته به درازا بکشه . اولین حمله اغلب در انگشت بزرگ شروع می شه ، اما مچ پا ، زانو ، آرنج و انگشتان دست هم می تونن تحت تاثیر قرار بگیرن .
 
تشخیص
بگلی آقا تابی به سبیلهای چاخماقی اش داد رو کرد به دکتر : دکتر من تقریبا علائم روماتوئید آرتریت و استئوآرتریت رو فهمیدم اما واسه تشخیص و تفریق این دو  ، روش روشنتری هم وجود داره ؟
دکتر لبخندی زد : برای تشخیص آرتریت ، تاریخچه و انجام معاینه فیزیکی برای تعیین نوع آرتریت لازمه . وجود درد و سفتی در یک یا تعداد کمی از مفاصل کلیدی برای تشخیص استئوآرتریت هستش . سرنخ دیگه واسه  استئوآرتریت  وجود برآمدگی استخوانی هستش که در انتها و یا وسط مفاصل انگشتا بوجود میاد . مفاصل آرتریتیک با حرکت افراطی دردناکه و ممکنه ضخیم تر از اندازه معمولی باشه . رادیولوژی هم ممکنه تغییرات استخوانی در مفاصل و پیشرفت آرتریت  رو نشون بده .
حالا بریم سر وقت روماتوئید آرتریت : اگه درد مفاصل شامل هر دو طرف بدن باشه ، عارضه به احتمال زیاد روماتوئید آرتریت هستش و واسه تأیید تشخیص ، آزمون آزمایشگاهی صورت می گیره . آزمایشات خونی ویژه برای تشخیص آنتی بادی خاص به نام فاکتور روماتوئید (rheumatoid factor) ممکنه وجود عارضه رو تایید کنه. تست های خونی دیگه هم ممکنه برای تشخیص وجود انواع دیگر دردهای مفصلی کمک کنه .
 
معالجه و پیشگیری
بگلی آقا درد داشت اما به روی خودش نمیاورد . قندش را کمی در کاسه چایش خیساند و تو دهانش گذاشت : دکتر جان توپ اطلاعات مفصلی شدم اما تو روش معالجه اش گیرم اگه در اون باره هم افقم رو روشن کنین ممنون میشم .
دکتر شیشه عینکش رو پاک کرد :بگلی آقا حقیقتش رو بخوای  متاسفانه برای اکثر  آرتریتها هیچ درمان کاملی وجود نداره . هدف از درمان به منظور کاهش علائم درد و التهابه و این درمان شامله برنامه های ورزشی ، فیزیوتراپی و داروهاست .
 
معالجه استئوآرتریت
امروزه مواردی وجود داره که میشه برای جلوگیری از بروز استئوآرتریت در مراحل بعدی زندگی انجام داد . به عنوان مثال ، میشه به منظور محدود کردن تنش در مفاصل ، وزن خود رو تحت کنترل نگهداشت . یادتون باشه فقط پنج تا ده کیلو  افزایش وزن در اوایل بزرگسالی موجب ساییدگی در غضروف و آسیب جدی به مفصل در دراز مدت میشه. اجتناب از حرکات فیزیکی تکراری طولانی مدت می تونه در پیشگیری عارضه کمک کنه ، اما اگه حرکات تکراری و بخشی از کار و یا فعالیت های اوقات فراغت باشه ، آموزش مناسب در این ارتباط مهمه . اگه کسی جراحتی به مفاصلش وارد آورده باشه  ، اون نیاز به مراقبت های پزشکی و توانبخشی برای اجتناب از آسیب بیشتر داره .
برنامه ورزشی برای حفظ عضلات مفیده . ممکنه تمرینات ویژه ای توسط پزشک یا فیزیوتراپیست برای تقویت عضلات و بهبود حرکات مفاصل تجویز بشه . قدم زدن یک فرم بسیار خوبی از درمان در آرتریت زانو هستش . در برخی از موارد ، درد مفاصل استئوآرتریتی با استراحت برطرف میشه .
داروها برای استئوآرتریت شامل طیف وسیعی از داروهای ضد درد و ضد التهابی هستش . استامینوفن (acetaminophen) معمولا انتخاب خوبی برای استفاده طولانی مدته . اگر استامینوفن موثر نبود و یا اگه همچنان تورم وجود داشت ، استیل سالیسیلیک اسید (acetylsalicylic acid یا ASA) و یا سایر داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAID) مانند ایبوپروفن ، ناپروکسن و دیکلوفناک توصیه می شه . به افرادی که درد حاد و خیلی دردناک دارن میشه داروهای ضد درد مانند مرفین (morphine) و اکسیکدون (oxycodone)  تجویز کرد . اگر گزینه های دیگه شکست بخوره ، تزریق موضعی دارو کورتیکواستروئید داخل مفاصل ، گزینه دیگه درمانه . برای موارد شدید ، انواع جراحی مثله تعویض مفصل ران یا زانو ممکنه لازم باشه .
 
معالجه روماتوئید آرتریت 
درمان برای روماتوئید آرتریت و انواع آرتریت التهابی دیگه شامل تمرینات ویژه و داروهای ضد التهابی مثله ASA و یا سایر داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی هستش . گروهی از داروها هستن که داروهای ضد روماتیسمی اصلاح کننده بیماری (disease-modifying anti-rheumatic) نامیده میشن . مثله تزریق طلا ، sulfasalazine ، hydroxychloroquine  azathioprine  و methothrexate که  میتونن برای روماتوئید آرتریت مفید باشن  . اما تا اثر دارویی آنها یک هفته تا یک ماه وقت لازمه . این داروها میتونن از تخریب مفاصل پیشگیری به عمل بیارن . گروه دیگری از داروها که معروف به بیولوژیک هستن به عنوان مثال abatacept ، adalimumab ، anakinra  etanercept ، infliximab و rituximab   میتونن در بهبود علائم بیماری و کم کردن سرعت تخریب مفاصل کمک کنن . کورتیکواستروئیدها به عنوان مثال متیل پردنیزولون (methylprednisolone)  هم ممکنه برای کنترل التهاب مورد استفاده قرار گیره . بسیاری از این داروها با همراه سایر داروها استفاده میشه .
کاهش فشار بر مفاصل برای اجتناب از آسیب بیشتر خیلی مهمه . عصاهای دستی یا زیر بغل و یا وسایل مشابه دیگه ، میتوانن فشار وزن بدن را به مفاصل کاهش بدن . اسپلینت ممکنه برای پرهیز از خمیدگی و محکم نگهداشتن مفاصل مورد استفاده قرار گیره .
 
معالجه نقرس
داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAID) در درمان علائم حاد نقرس مورد استفاده قرار میگیره  ، اما از مصرف ASA باید اجتناب بشه  چرا که با حضور اون در بدن ، ممکنه اسید اوریک در کلیه تبدیل به سنگ کلیه بشه . کورتیکواستروئیدها یا colchicine هم برای درمان نقرس حاد مورد استفاده قرار گیره . در برخی از موارد به بیماران allopurinol ، probenecid یا sulfinpyrazone تجویز میشه  که برای جلوگیری از حملات نقرس حاد هستن .
 
فرق  استئوآرتريت و روماتوئيد آرتريت 
بوی پلو چگدرمه دکتر سردار  را مست کرده بود اما به روی خودش نیاورد و گفت : یکی از بیمارهای من روماتوئيد آرتريت داره . درد اون از 25 سالگی شروع شده  البته در بعضی ها تا ۵۰ سالگی ممکنه بروز کنه . درد شما کی شروع شد ؟
بگلی آقا : از 40 سالگی
دکتر سردار : درد اون بصورت ناگهاني و در طول چند هفته پدید آمده البته در بعضی ها چند ماه هم وقت میگیره . چه تفاوتی با درد شما داره ؟
بگلی آقا : بیماری من بصورت تدريجي و به آرامي در طول چند سال بوجود آمد .
دکتر سردار : درد اون بطور دو طرفه ، مفاصل بدن رو درگير کرد یعنی برا مثال مفصل هر دو پا  . درد شما هم به این شکله ؟
بگلی آقا :اغلب درد من در مفاصل يک طرف بدنم هستش .
دکتر سردار : درد اون با ايجاد التهاب در مفصل شروع میشه . آیا شما التهابی رو مشاهده کردید ؟
بگلی آقا : خیلی خیلی کم .
دکتر سردار :اون درد در خیلی از مفاصل از جمله آرنجها و شانه ها داره . شما چی ؟
بگلی آقا : درد من بیشتر در زانو و کمر و گردنه . خدا رو شکر خیلی خیلی بندرت درد تو   آرنجها و شانه ها دارم .
دکتر سردار :اون احساس بيماري میکنه و تب میکه . شما هم به اون حالت دچار میشین ؟
بگلی آقا : تب نمیکنم .
دکتر سردار : خوب با توجه به توضیحاتم آیا شما عارضه خودتون رو تشخبص دادین ؟
بگلی آقا : من استئوآرتريت دارم  آقا دکتر !
 
منابع مرتبط :

http://en.wikipedia.org/wiki/Osteoarthritis
http://bodyandhealth.canada.com/channel_condition_info_details.asp?channel_id=42&relation_id=10900&disease_id=239&page_no=1
http://en.wikipedia.org/wiki/Rheumatoid_arthritis
http://en.wikipedia.org/wiki/Gout
http://www2.irib.ir/health/html/Osteoarthritis-830909.htm